Brakel (Brakel)

Op deze pagina vindt u informatie over Brakel.

Ligging Ten zuidoosten van Brakel
Ontstaan De geschiedenis van het oorspronkelijke kasteel Brakel gaat volgens overlevering terug tot het jaar 870.
Geschiedenis De ruïne van het voormalige kasteel Brakel ligt verscholen in het groen van het park in landschapsstijl dat het nieuwe huis Brakel omringt. Het ontwerp voor dit park werd in 1810 vervaardigd door Hendrik van Lunteren, maar de uitvoering wijkt af van de bewaard gebleven ontwerptekening. In het nieuwe park vormde de ruïne van het kasteel Brakel een hoogtepunt van de wandeling.
De geschiedenis van het oorspronkelijke kasteel Brakel gaat volgens overlevering terug tot het jaar 870 toen het tezamen met de kastelen Aalst en Poederoyen, door de heer van Heusden in het land van Altena, Boudewijn II, nadat de Vikingen hem van zijn bezittingen hadden verjaagd, werd gesticht.. Zeker is dat op dezelfde plek midden van de dertiende eeuw een burcht stond. Deze burcht was in handen van Eustachius, ridder van Brakel.
Naar het schijnt heeft het kasteel reeds in het begin van de veertiende eeuw de vorm gehad, die het op latere afbeeldingen vertoont en waarvan wij de sporen thans nog ter plaatse kunnen terugvinden, nl. een complex, gevormd door de eigenlijke burcht, een voorburcht en op enige afstand hiervan, aan de toegangsweg, even ten westen van de kerk, een poortgebouw, het zogenaamde Spijker, waar men de lenen verhief en de thijnsen betaalde, tevens verzamelplaats van de tienden en voorraadschuur der graven. In 1318 blijkt Staeske van Brakel bezitter van de burcht, terwijl het Spijker dan van het slot wordt gescheiden als een 'vrij eigen en niet leenroerig goed'. Verschillende malen is de omgeving van het kasteel het toneel van krijgshandelingen. Zo wordt het in 1407, bij de belegering van Gorinchem door graaf Willem VI van Holland, door diens krijgsvolk verwoest. In 1504 wordt het, inmiddels herbouwd, gebrandschat bij de belegering van Zaltbommel door de troepen van keizer Maximiliaan. Vervolgens wordt het in 1574 door Spaanse troepen geplunderd, in 1587 door de Staatse troepen onder Hohenlohe bezet, maar in 1588 door de Spanjaarden onder Mansfelt weer bemachtigd. Niettemin was het kasteel in 1630 nog een aanzienlijk gebouw blijkens een tekening, in dat jaar vervaardigd. In 1672 wordt het door de Franse troepen van Turenne, die optrokken tegen Zaltbommel, verwoest. Het is daarna nooit meer herbouwd.
Deze troepen troffen een vierkant gebouw aan met een zware vierkante toren naast de poort en twee ronde hoektorens aan de achterzijde. Een van de ronde hoektorens is nog duidelijk herkenbaar in de ruïne.
In 1768 wordt de heerlijkheid verkocht en wordt aan de oostzijde van het terrein een landhuis gebouwd, het huidige huis Brakel. In 1811 wordt dit huis aanmerkelijk gewijzigd en de omgeving opnieuw aangelegd en beplant.
De heerlijkheid Brakel kwam in 1780 voor de helft en in 1809 geheel in het bezit van de familie Van Dam van Brakel, het "Spijker", dat op enige afstand staat van de ruïne, werd in 1837 door Wilhelmus van Dam gekocht van de erven Van Everdingen. Men neemt aan dat het een voorraadschuur van het oude verwoeste kasteel is geweest, maar het gebouw heeft na 1672 een geheel eigen leven geleid als versterkt huis (oude schietgaten zijn nog aanwezig), Commanderijen van de Ridders van St-Jan van Malta, toevluchtsoord voor de bewoners van Brakel bij hoogwater in de negentiende eeuw, museum en sinds 1900 als woonhuis voor de familie Van Dam van Brakel. 
Helaas is er weinig bekend over de bouwhistorie van het "Spijker", er is veel afgebroken en weer opgebouwd in de loop der eeuwen. Bij een grote restauratie in 1994 bleek dat de fundamenten uit 1100 dateren.
Het opnemen van de bestaande ruïne als romantisch accent in een landschappelijke aanleg kwam in de negentiende eeuw vaker voor. Brakel is in Gelderland echter het enige bewaard gebleven voorbeeld van dit fenomeen.
In 1971-1972 kocht Het Geldersch Landschap het landgoed van de familie Van Dam van Brakel, die het geheel sinds 1809 bezat. De ommuurde moestuin die naast de ruïne ligt werd door vrijwilligers ingericht als ecologische bloemen-, kruiden- en moestuin. Het park is opengesteld en de moestuin met meer dan 800 plantensoorten is in de zomermaanden enkele zondagen toegankelijk. 
Eigenaar/Bewoners Stichting Het Geldersch Landschap, in beheer bij Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen.
Huidige doeleinden Het nieuwe huis Brakel wordt door de Gemeente gebruikt als dorpshuis en het 'Spijker" is particulier bewoont door de familie Van Dam van Brakel.
Toegankelijk Het park is vrij toegankelijk, de ruïne is alleen van over de gracht zichtbaar. 
Het nieuwe huis Brakel beid diverse ruimten voor feestelijke bijeenkomsten. (INFO)
Foto's Foto 1 (eigen collectie) Voorzijde van het 'nieuwe' huis Brakel
Foto 2 (eigen collectie) Voorzijde van het 'nieuwe' huis Brakel
Foto 3 (eigen collectie) Achterzijde met ingang 'nieuwe' huis Brakel
Foto 4 (eigen collectie) Toren van de ruïne vanaf de overzijde van de gracht
Foto 5 (eigen collectie) Toren van de ruïne 
Foto 6 (eigen collectie) Het 'Spijker' dat bewoont wordt door de familie Van Dam van Brakel.
Bronnen Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen – “Geldersche Kasteelen, tot defensie en eene plaissante wooninge”
Albert de Lange - Gids voor "De Nederlandse Kastelen en Buitenplaatsen"
Familie Van Dam van Brakel